Tiếp cận xử trí rắn độc cắn

GIỚI THIỆU

Rắn độc có 02 nhóm chính: rắn hổ (gây độc tố thần kinh: liệt yếu, suy hô hấp, rối loạn nhịp tim, suy thận, đau cơ. Tại chỗ: có thể sưng, đau, hoại tử tùy loại) và rắn lục (tại chỗ: đau, hoại tử lan rộng, toàn thân: rối loạn đông máu, bầm, xuất huyết).

SƠ CỨU BAN ĐẦU

Sơ cứu rắn độc cắn
Sơ cứu rắn độc cắn bàn tay

CÁC BƯỚC SƠ CỨU BAN ĐẦU

Băng ép: Rắn có độc tố thần kinh gây liệt mà ít hoặc không có tổn thương tại chỗ cắn. Không băng ép: Rắn có độc tố gây rối loạn đông cầm máu, hoại tử đáng kể tại chỗ cắn.
Nẹp cố định, bất động ở tư thế cơ năng.
Nhanh chóng vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế.

BĂNG ÉP CỐ ĐỊNH VỊ TRÍ BỊ CẮN

Nếu băng ép cố định đúng thì bệnh nhân sẽ cảm thấy dễ chịu và có thể hạn chế được sự di chuyển của nọc độc đến tim khoảng 06 giờ.

Trấn an người bệnh.
Tháo bỏ trang sức vùng bị rắn cắn, không cần tháo bỏ quần áo.
Không cần rửa vết thương.
Hạn chế cử động ở tay chân bị rắn cắn.
Cho bệnh nhân nằm nghỉ ngơi.
Để tay chân bị cắn ở tư thế cơ năng khi tiến hành băng ép cố định:
- Ở tay: các ngón tay duỗi thẳng, các ngón 2 –> 5 gấp tạo với bàn tay một góc # 90 độ, cổ tay duỗi lên, ở cổ tay xương bàn ngón tay 2 –> 5 tạo với cẳng tay một góc # 20 – 25 độ, ngón tay cái duỗi thẳng hàng với cẳng tay.
- Ở chân: bàn chân tạo với cẳng chân một góc # 90 độ, đùi và cẳng chân duỗi thẳng, nếu gập gối thì tối đa cho phép # 15 độ so với mặt đất.
- Đặt chi bị cắn: ở dưới hoặc ngang mức tim.
Sử dụng băng thun đàn hồi bề rộng #10 cm, dài # vài mét, quấn từ phần đầu của tay hoặc chân, quấn đến gối nếu ở chân hoặc đến khuỷu tay nếu ở tay (Nếu không có băng thun, hãy sử dụng quần áo hoặc tất hoặc các loại vải khác xé ra để thay thế. Đảm bảo độ chắc chắn, cho phép 2 ngón tay đi qua bên dưới, sờ được động mạch ở xa).
Dùng nẹp cố định lại (Có thể sử dụng bất kỳ vật cứng nào vd: miếng gỗ, cành cây, giấy báo cuộn, miếng lót, khung ba lô.. Với chân: nẹp từ cổ chân đến bẹn. Với tay nẹp từ bàn ngón tay đến khuỷu tay, treo tay bằng nẹp vải hoặc dây treo một góc # 90 độ).

VẾT CẮN Ở BỤNG

Nếu có thể, ép giữ tạo áp lực lên khu vực bị cắn, nhưng không hạn chế cử động của ngực(hô hấp).
Giữ cho bệnh nhân nằm yên.

VẾT CẮN Ở ĐẦU CỔ

Không sơ cứu.
Giữ cho bệnh nhân nằm yên.

NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH

Đi lại (co cơ có thể làm tăng hấp thu nọc độc, nên bất động).
Dùng rượu, đồ uống có cafein, thuốc: asprin, thuốc huyết áp…
Rạch vết thương và hút bằng miệng (tổn thương, nhiễm trùng).
Dùng thiết bị hút chuyên dụng(hút áp lực cao: tổn thương tổ chức, tăng hấp thu nọc độc, hiệu quả hút độc kém ≤ 2%).
Chườm lạnh, phẫu thuật, sốc điện.
Ga rô động mạch( tắc mạch, thiếu máu cục bộ, hoại tử chi).
Điều trị bằng phương pháp dân giang, cổ truyền, mẹo.
Cố gắng bắt rắn hoặc giết rắn.

ĐIỀU TRỊ

XÉT NGHIỆM CẦN LÀM

Công thức máu.
TQ, TCK.
Đông máu 20 phút: lấy 2ml máu tĩnh mạch cho vào lọ thủy tinh hoặc ống nghiệm không chứa chất chống đông, để ở nhiệt độ phòng trong 20 phút, sau 20 phút nghiêng kiểm tra, nếu máu không đông thì bệnh nhân bị rối loạn đông máu, nghĩ đến rắn lục hoặc rắn chàm quạp cắn.

Nhận biết loại rắn độc qua dấu răng
Xử trí rắn độc cắn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Snakebites worldwide: Management. Uptodate.
Sách: Cấp cứu ngộ độc do sinh vật biển ở Việt Nam 2020.

Mở Khóa Chi Tiết Tài Liệu Chuyên Sâu